روز شمار و تقویم تاریخ 30 مرداد

روز شمار و تقویم تاریخ 30 مرداد

رویدادهای مهم 30 مرداد در تقویم خورشیدی:

جنگ‌ چالدران‌ بین‌ ایران‌ و عثمانی (893 ش)

میرزا محمدعلی خان علاء السلطنه از طرف سلطان احمدشاه به رئیس الوزرائی انتخاب شد. (1295 ش)

احسان‎الله خان به شهر لنگرود حمله كرد و شهر را به تصرف خود درآورد. (1300 ش)

پیشنهاد نشریه‌ اقتصاد ایران‌ به‌ جامعه‌ مطبوعات‌ کشور مبنی بر تشکیل ‌تعاونی مطبوعات‌ (1301 ش)

اجباری شدن نام خانوادگی برای افراد در ايران (1313 ش)
اجباری شدن نام خانوادگي برای افراد در ايراندر ایران انتخاب نام خانوادگی از سال‌های انقلاب مشروطه در میان قشر روشنفكر جامعه رواج یافته بود، اما با پایان یافتن جنگ جهانی اول و در سال 1304، واحد زیرمجموعه بلدیه به «اداره» ارتقا یافت و عنوان «احصائیه» برای آن انتخاب شد. پس از آن و در زمان سلطنت رضاشاه، در سال 1313 با تصویب قانون مدنی، استفاده از القاب گذشته منسوخ و انتخاب نام خانوادگی برای كلیه اتباع ایران اجباری شد. در این دوران، افرادی به عنوان مامور ثبت به مناطق مختلف فرستاده می‌شدند تا نام خانوادگی برای هر طایفه مرجع قانونی داشته باشد. گزینش نام خانوادگی نیز، معمولا از چند روش پیروی می‌كرد كه یكی از آنها پیشه نیاكان در یك قوم است. محل اسكان قوم و نام یا شهرت بزرگ خاندان (پدر، پدربزرگ، جد)، از دیگر شیوه‌های متداول انتخاب نام خانوادگی بوده است. گاهی هم یك نام خانوادگی بر اساس شغل یا حرفه (همچون صراف، جواهریان، پزشكزاد) یا یك ویژگی بدنی یا فیزیكی (خوش‌چهره، قهرمان) بازمی‌گشت. در نهایت و با تصویب قانون مدنی كشور در سال 1313 ثبت نام خانوادگی نیز، اجباری شد. بر اساس قانون، سرپرست خانواده باید برای خانواده خود نام‌خانوادگی انتخاب می‌كرد و نام خانوادگی تخصیص یافته از سوی وی به سایر افراد خانواده‌اش هم اطلاق می‌شد. و از آن زمان تاكنون بیش از چهار نسل از ایرانیان به این نام‌های خانوادگی خوانده می‌شوند.

انتشار نشريه‌ پست‌ تهران‌ (1332 ش)

آتش‎‏سوزی “مسجدالاقصی” قبله اوّل مسلمانان توسط رژیم صهیونیستی اسراییل (1348 ش)
مسجدالاقصیدر سی‏ام مرداد 1348شمسی، مسجدالاقصی، اولین قبله مسلمین و یكی از مقدس‎‏ترین معابد مورد احترام ادیان آسمانی، توسط اشغالگران صهیونیست به آتش كشیده شد. ستون‏‎های آتش و دود تا ارتفاع صدها متری به آسمان برخاست. در قسمت جنوب شرقی در حدود دویست متر مربع از سقف مسجد كاملاً منهدم گردید و گنبد مسجد در پنج نقطه سوخت. همچنین یكی از آثار متبرك مسجد و یك منبر مخصوص كه هشتصد سال سابقه داشت نیز كاملاً از بین رفت. این جنایت دردناك، بازتاب تند و موج خروشانی در جهان اسلام به وجود آورد؛ آتش خشم مبارزان نهضت اسلامی ایران را برافروخته كرد و رژیم شاه را كه همیار اسراییل بود، دچار بحران جدی نمود. تلاش روزنامه‏‎های ایران كه دست ساواك را در پشت سر داشتند، به منظور فرو نشاندن خشم ملت مسلمان ایران بی‏‎نتیجه ماند. در نهایت محمدرضا پهلوی پس از این حادثه ناگزیر شد تا برای كاستن از خشم عمومی، مزوّرانه، بیانیه‎‏ای منتشر سازد و اظهار داغداری كند در حالی كه وی پس از مدتی كه در اجلاس سران كشورهای اسلامی سخنرانی می‏‎كرد، از مسجدالاقصی نامی نبرد. حضرت امام خمینی(ره)، آتش زدن مسجدالاقصی و كنفرانس اسلامی را به شدت محكوم كردند و كنفرانس را متهم نمودند كه تلاش دارد جنایت صهیونیزم را در این حادثه لوث كند.

سرهنگ قزافی رهبر لیبی در کنفرانس غیرمتعهدها در کلمبو شدیداً به شاه ایران حمله کرد و گفت جمهوری عربی لیبی تجاوز نیروهای ایران به جمهوری دموکراتیک خلق یمن را که عضو گروه ما غیرمتعهدها است محکوم می کند. (1355 ش)

دولت از مجلس شورای ملی رأی اعتماد گرفت. (1356 ش)

آیت‎الله صدوقی ضمن محکوم کردن واقعه آبادان، آن را به دولت انساب داد و گفت اینکار برای ادامه یورش های وحشیانه دولت است. (1357 ش)

جلسه علنی مجلس سنا به ریاست جعفر امامی و با شرکت اکثریت سناتور درباره پیشنهاد دولت مبنی بر برقراری حکومت نظامی در اصفهان تشکیل شد. (1357 ش)

کنفدراسیون دانشجویان ایرانی در لندن با صدور اعلامیه‎ای، ساواک و رژیم ایران را مسئول آتش سوزی سینمای آبادان دانست و اعلام کرد که این کار عمداً صورت گرفته است. (1357 ش)

آغاز هفته جهانی مسجد (تصویب در سال 1382 ش)
 آغاز هفته جهانی مسجدبه پیشنهاد سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و با تصویب وزرای امور خارجه كشورهای اسلامی در اجلاس تهران، هفته جهانی مسجد از سی‏ام مرداد ماه برابر با 21 اوت همزمان با سالگرد آتش زدن مسجدالاقصی توسط رژیم صهیونیستی اسرائیل، برگزار می‏‌شود. در این اجلاس از كشورهای عضو خواسته شد با هدف ارج نهادن به نقش مساجد و صیانت از آنها به عنوان اماكن مقدسه، در احیاء و تجلیل از این روز تلاش كنند. ارایه الگوی مناسب برای بزرگداشت هفته مسجد، تبیین مطالبات و نیازهای مساجد، بررسی وضعیت گذشته و حال مساجد، بررسی نقش مساجد در تعامل بین دین و دولت و معرفی و قدردانی از ائمه جماعات موفق از جمله موضوعاتی است كه در این هفته مطرح می‏‎گردد. تبیین قداست و عظمت مسجد، تكریم نیروهای فعال در مساجد، توجه به عمران و آبادانی معنوی و فیزیكی مساجد، تلاش برای بهبود محتوای برنامه‎‏های فرهنگی مساجد و ایجاد هماهنگی بین متولیان این اماكن شریف نیز باید در این هفته مورد توجه قرار گیرند.

روز بزرگداشت دانشمند شهیر “علامه محمدباقر مجلسی” صاحب كتاب عظیم “بحارالانوار”
بحارالانوارعلامه محمدباقر مجلسی در سال 1037 قمری در اصفهان به دنیا آمد. پدرش مولا محمدتقی مجلسی از شاگردان بزرگ شیخ بهایی بود و در علوم اسلامی از سرآمدان روزگار خود به شمار می‏رفت. علامه محمدباقر مجلسی درس و بحث را از چهار سالگی نزد پدر آغاز كرد و نبوغ سرشار او به حدی بود كه در چهارده سالگی از فیلسوف و دانشمند بزرگ اسلام، ملا صدرای شیرازی، اجازه روایت گرفت. از آن پس در حضور استادانی چون: علامه شوشتری، میرزای جزایری، ملا محسن فیض كاشانی، ملا صالح مازندرانی و شیخ حرّ عاملی زانوی ادب زد و به مقامات عالی علمی رسید. سپس به تدریس روی آورد و شاگردان بی‏شماری از مكتبش استفاده كردند. علامه مجلسی در این حال با خود چنین اندیشید كه باید گوهرهای گران بهای اهل‏بیت را كه جمع‏آوری كرده است در قالبی زیبا به نام بحارالانوار بگنجاند تا نه تنها طلاب، بلكه تمام علاقه‎‏مندان بتوانند به سوی قبله دل‏ها یعنی كلام اهل‏بیت هدایت شوند. از این روی دست به كاری عظیم زد و شروع به نگارش این دایرةالمعارف بزرگ تشیع نمود. كتاب عظیم “بحارالانوار” حاوی احادیث ارزشمند اهل‏بیت(ع) در یكصد و ده جلد بزرگ‏ترین و ماندگارترین اثر این محدث كبیر شیعه به شمار می‏‎رود. همچنین حقُّ الیقین، عین الحیاة، مشكوةُ الانوار به فارسی و شرح اربعین، مِراةُ العُقول و رسالةٌ فی الاوزان به عربی از دیگر آثار این علامه سترگ می‏‎باشند. سرانجام علامه محمدباقر مجلسی این رادمرد علم و عمل در 27 رمضان سال 1111 قمری در 74 سالگی درگذشت و در جوار پدر علامه‏‎اش در كنار مسجد جامع اصفهان، مدفون شد.

رویدادهای مهم این روز در تقویم قمری (24 شوال):

درگذشت “عبدالرزاق صنعانی” محدث یمنی (211 ق)
عبدالرزاق صنعانیابوبكر عبدالرزاق بن هَمام بن نافِع الحِمْيَری صنعانی از دانشمندان و محدثین مشهور قرن دوم و سوم هجری است كه در سال 126 قمری در صَنعا در يَمن به دنیا آمد. وی دانشمندی آگاه و پرهیزكار بود و بسیاری از علمای آن روزگار، از دانش او بهره برده‏‎اند. این فقیه ارجمند كه در اواخر عمر، بیناییش را از دست داد، از حافظین برجسته‏‎ی قرآن كریم بود. عبدالرَّزاق از حافظان حدیث و راویان مورد اعتماد بوده و هفده هزار حدیث را از حفظ داشت. تفسیر قرآن و كتابی در حدیث از جمله آثار عبدالرزاق صنعایی است. وی در 85 سالگی در یمن وفات یافت.

وفات “ابن لبان” فقیه و مفسر مسلمان (749 ق)
ابن لبانابوعبداللَّه شمس الدین محمّد بن احمد بن عبدالمؤمن معروف به ابن لبان، فقیه، محدث، مفسر و نویسنده‏‎ی مسلمان مصری در سال 679 قمری در دمشق به دنیا آمد و دوران كودكی را در زادگاهش گذراند. وی فقه، اصول فقه و حدیث را نزد اساتید بزرگ وقت آموخت و به درجه‎‏ی والایى در آنها رسید. ابن لبان همچنین در سرودن شعر نیز دارای قریحه‏‎ی خاصی بود و علاوه بر تدریس و وعظ و خطابه، به تفسیر قرآن نیز می‏‎پرداخت. تنها اثر چاپ شده از ابن لَبّان، كتاب رَدّ معانی الایات المُتَشابهات الی مَعانی الایاتِ المُحكَماتِ در تفسیر قرآن است كه به بررسی آیات محكم و متشابه در قرآن كریم پرداخته است. ابن لَبّان سرانجام در 24 یا 25 شوال سال 749 در هفتاد سالگی بر اثر ابتلا به بیماری طاعون درگذشت.

رویدادهای مهم این روز در تقویم میلادی (20 آگوست):

انتقال پایتخت ایران به شهر نیشابور (441 م)
نیشابور 21 آگوست سال 441 میلادی، یزدگرد دوم شاه وقت ایران از سلسله ساسانی تصمیم گرفت كه برای نزدیك بودن به شمال خاوری كشور و جلوگیری از ورود باقیمانده هون‎ها به فرارود (بخش شمال شرقی خراسان بزرگتر) موقتا پایتخت را از تیسفون (نزدیك بغداد) به نیشابور (از شهرهای خراسان) منتقل کند. شهرهای بزرگ و معروف دیگر خراسان وقت عبارت بودند از سمرقند، بخارا، مرو، خجند، بلخ و هرات. یزدگرد دوم كه 18 سال حكومت كرد در سال 438 میلادی پس از مرگ پدرش، بهرام گور، شاه شده بود. همین هون‎های رانده شده به اروپا، كشور هونگری (هنگری – مجارستان) را به وجود آوردند كه “آتیلا” یكی از رهبرانشان بود. رنگ پوست و قیافه هون‎ها بر حسب دوری و نزدیكی شان از سرزمین مغول‎ها با هم تفاوت داشت و آن دسته كه به دریای مازندران نزدیكتر بودند پوستی سفیدتر داشتند و ایرانیان ایشان را هون سفید خطاب می‎كردند. ایرانیان همه هون‎ها را “بدقیافه‎ها” می‎خواندند و این، برای هون‎ها عقده شده بود. به گونه‎ای كه پس از رسیدن به اروپا و فتوحات متعدد، بر هر نقطه اروپا، از روسیه امروز و سواحل دانوب تا آلمان و فرانسه كه استیلا می‎یافتند زنان زیبا را به ازدواج خود در می‎آوردند تا فرزندانشان تغییر قیافه بدهند و زیبا شوند و زیبایی نسبی مردم مجارستان به همین سبب است. هون‎ها پس از همسایه شدن با ایرانیان شیفته رعایت حق و قانون و نظام قضایی ایران شدند و به همین دلیل در مناطق متصرفی خود، كمتر به كشتار مغلوبین و تسلیم شدگان و تجاوز به عنف به زنان دست می‏‌زدند.
پریسكوس Priscus مورخ نوشته است هون‎ها به هر تدبیر و نقشه جنگی كه دست زدند تا وارد قلمرو ایران شوند موفق نشدند. یك بار به مدت 15 روز از كوه‌ها عبور كردند تا از حاشیه دریای کاسپیان (دریای مازندران) وارد ایران شوند كه به محض سرازیر شدن از كوه با سوار نظام ساسانی كه در دنیای آن زمان نظیر نداشت رو به رو شدند و همین وضعیت باعث شد كه روانه اروپا شوند و آنجا را مورد تاخت و تاز قرار دهند. از زمانی كه هون‎ها در ساحل دانوب استقرار یافتند، امپراتوری روم، دیگر روی آرامش ندید. امپراتوران رومی پس از شكست‎هایی كه در دوران اردشیر و پسرش شاپور یکم و نیز شاپور دوم از ایران خوردند به سیاست تعرضی شان پایان دادند. اوگوستوس دكترین تازه‎ای ارایه داده بود و آن پایان یافتن سیاست جهان‎گیری رومیان و قناعت كردن به آن چه كه تا آن زمان داشتند بود و این دكترین از زمان تیبریوس به صورت یك قانون نانوشته درآمد و از این تاریخ، این ایران بود كه روحیه تعرضی به خود گرفته بود به گونه‎ای كه رومی‎ها از ترس مجبور شدند، نخست یك پایتخت شرقی (قسطنطنیه) برای خود به وجود آورند و سپس به تجزیه امپراتوری تن دردهند و آن گاه در غرب تسلیم مهاجران مهاجم شوند و از میان بروند. برتری ایرانیان در عهد ساسانیان عمدتا این بود كه از دست یافتن به سلاح‎های تازه و تاكتیك جنگی جدید باز نمی‎ایستادند. نظام اداری و قضایی پیشرفته و خوبی داشتند. تلاش برای بهسازی تسلیحات و تقویت روحیه سربازان امری روزانه بود كه متوقف نمی‎شد. ساسانیان به سواره نظام توجه كامل داشتند. دست سرباز در مصرف تیر باز بود و مانند رومی‎ها و هون‎ها به 30 “تیر” محدود نبود. هر سوار دو اسب ذخیره و یك یدك داشت و ارتش ایران دارای یك نیروی ضربتی همیشه آماده بود و رومیان پس از استقرار در قسطنطنیه ابتكار نظامی ایران را تقلید كردند.
رومیان پس از این كه خود را زیر فشار آتیلا دیدند او را هنگامی كه در ساحل دریای سیاه سرگرم تاخت و تاز بود فریب دادند كه به قلمرو ایران وارد شد، ولی ایرانیان در مرز شمالی ارمنستان چنان گوشمالی به او دادند كه برای همیشه نام ایران را هم نبرد. تاخت و تاز هون‎ها در قلمرو روم با مرگ آتیلا در 453 میلادی به تدریج پایان گرفت و سلطه ایشان تا مدتی محدود به قسمتی از مجارستان شد.

كشته شدن ماكان كاكی (940 م)
ماكان كاكیماكان كاكی یكی از سرداران احیاء استقلال ایران كه بر شمال كشور حكومت داشت 21 آگوست سال 940 میلادی (329 هجری قمری) در جنگ با سربازان سردار دیگر ایرانی از سامانیان كشته شد و خبر كشته شدن او بوسیله كبوترنامه بر كه بر پایش جمله «ماكان كاسمه ( ماکان بمانند اسمش شد یعنی دیگر زنده نیست )» را بسته بودند تا سبك باشد به نصر سامانی در بخارا رسانده شد و این روزی غم انگیز در تاریخ وطن ما است كه یك ایرانی به دست ایرانی دیگر كشته می‎شد. حال آن كه در اصل هر دو یك هدف مقدس را كه تحقق استقلال وطن بود دنبال می‎كردند.

تولد “كاردینال ریشلیو” سیاست‏مدار برجسته و صدر اعظم فرانسه (1585 م)
كاردینال ریشلیوآرمان ژان دوپلس معروف به كاردینال ریشلیوْ، سیاست‏مدار برجسته و صدراعظم معروف فرانسه، در 21 آگوست 1585میلادی در پاریس به دنیا آمد. وی در جوانی به تحصیل فنون سربازی پرداخت، ولی در 21 سالگی به جرگه روحانیان كاتولیك پیوست و به مقام اسقفی دست یافت. ریشلیو در سال 1614میلادی به عضویت مجلس عوام فرانسه انتخاب شد و مورد توجه برخی مقامات دربار قرار گرفت. ریشلیو در سال 1622میلادی به مقام معنوی كاردینالی در كلیسا رسید و دو سال پس از آن توسط لویى سیزدهم به مقام صدراعظمی فرانسه منصوب شد كه تا هنگام مرگْ این سمت را حفظ كرد. ریشلیو در دوران صدراعظمی خود، پروتستان‏‎ها را سركوب نمود و از قدرت و نفوذ اشراف و بزرگان در دولت و ایالات كاست. اما در مقابل، بر قدرت حكومت مركزی افزود و حكومت مطلقه سلطنتی به وجود آورد. ریشلیو، نایب‏‎السلطنه فرانسه را كه با حمایت او قدرت یافت تبعید كرد و فرانسه را وارد جنگ‏‎های سی ساله اروپا نمود. او علاوه بر سیاست، در مسایل نظامی هم مهارت داشت و به ادبیات نیز علاقه‎‏مند بود به طوری كه در اثر تشویق‏‎های ریشلیو، آكادمی یا كانون ادبی فرانسه شكل گرفت. در زمان صدر اعظمی ریشلیو، تمام كارها به دستور وی صورت می‏‎گرفت و لویى سیزدهم توان مقابله با نظرات او را نداشت. ریشلیو، اكثر كارهای خود را با جاسوسی و موذیانه و به‎‏صورت زیركانه انجام می‏داد به طوری كه حتی لویی سیزدهم هم از او واهمه داشت. ریشلیو در اكثر وقایع مهمی كه در اروپا و به ویژه در فرانسه روی می‏‎داد نقش داشت و در شمار یكی از برجسته‎‏ترین شخصیت‏‎های عصر خود به شمار می‎‏رفت. كاردینال ریشلیو سرانجام پس از 18 سال صدراعظمی، در 4 دسامبر سال 1642میلادی در 57 سالگی درگذشت.

تولد “وايتس برینگ” دریانورد و كاشف دانماركی (1681 م)
وايتس برینگوايْتْسْ برینْگْ دریانورد معروف دانماركی در 21 آگوست 1681میلادی در شهر هوسن دانمارك به دنیا آمد. وی در سال 1704میلادی وارد نیروی دریایى روسیه شد و در جنگ علیه سوئدی‏‎ها شهرتی به دست آورد. برینگ در پایان خدمتش در نیروی دریایى، به مسافرت‏‎های اكتشافی برای روسیه دست زد و در جستجوی حدود شرقی سواحل شمال آسیا برآمد. از این رو در پنجم فوریه 1725میلادی از سن‏پطرْزبورْگ بیرون آمد و پس از گذشتن از سیبری، دریانوردی خود را آغاز كرد. وی در سال 1728میلادی در سواحل شمال شرقی آسیا ادامه مسیر داد و در 30 اوت 1740میلادی تنگ‎ه‏ای را كه بعدها به نام خودش معروف شد، كشف كرد. وی با كشف تنگه برینْگْ كه شمال شرق آسیا و شمال غرب امریكا را از هم جدا می‎‏كند، ثابت كرد كه قاره آسیا از امریكا جدا است. برینگ هم‏چنین جزایر سِنت لارِنْسْ در غرب آلاسكا در دریای برینگ، سن لوران در جنوب شرقی كانادا و دیومید در دریای برینگ را كشف كرد. وی طی سال‎‏های بعد نیز موفق به كشفیاتی گردید كه نام و آوازه‎‏اش را بلند گردانید. در یكی از این سفرها، توفان‏‎های شدید و مرض و بیماری، او را مجبور كرد كه از اكتشافات جدید چشم بپوشد و بازگردد. در راه بازگشت، كشتی وی به ساحل جزیره‏ای ویران و بی‏ آب و علف نزدیك منطقه كامْچاتْكا در شرقی‎‏ترین نقطه روسیه رسید و در آن‏جا بود كه در نوزدهم دسامبر 1741 در همان جزیره‏‎ای كه به نام او نامیده می‏شود در شصت سالگی درگذشت.

تولد “آگوستین كوشی” ریاضی‏دان معروف فرانسوی (1789 م)
آگوستین كوشیآگوستین لویى بارون كوشی، ریاضی‏دان فرانسوی در 21 اوت 1789میلادی در شهر پاریس فرانسه به دنیا آمد. او زمانی به دنیا آمد كه فرانسه درگیر انقلاب بود به همین دلیل خانواده كوشی به روستایى در توابع پاریس رفتند و آگوستین تحت تعلیم پدر، تحصیلات خود را فرا گرفت. وی از كودكی دارای استعدادی خارق‏‎العاده در زمینه ریاضی بود. طولی نكشید كه در 15 سالگی جایزه بزرگ امپراتور را در ادبیات قدیم بُرد و در 18 سالگی از مدرسه پلی‏تكنیك با مقام اول فارغ التحصیل شد. كوشی از آن پس به تحقیق و مطالعه در ریاضیات پرداخت و به نتایج مهمی دست یافت. در واقع، بیشتر كارهای كوشی در زمینه ریاضیات محض بود و در این راستا، تحقیقات موثری در همه رشته‏‎های ریاضی از جمله تئوری توابع، حساب‏‎های دیفرانسیل و اَنتِگرال و علم تحلیل ریاضی انجام داد. هم‏چنین ریاضیات جدید به علت دو ابداع مهم كوشی كه هر یك از آن‏ها، خط سیر ریاضیات قرن نوزدهم را عوض كردند، مرهون تلاش‏‎های اوست. این دو ابداع شامل معمول ساختن دقت لازم در تعاریف و استدلال‎‏های آنالیز ریاضی و نیز ایجاد واقعی آنالیز تركیبی بر مبانی محكم، می‎‏باشند. وی هم‏چنین تئوری توابع یك متغیر موهومی را بنا نهاد و همین تئوری است كه امروزه، بزرگ‏ترین عنوان افتخار او محسوب می‏‎شود. كوشی برخلاف فردریك گائوس ریاضی‏دان شهیر آلمانی هم عصر خویش كه اكتشافات خود را پنهان می‎‏كرد، تمام اكتشافات خود را به آكادمی می‎‏فرستاد و با قدرتی كه در تعلیم عَمَلی داشته است توانست به واقعْ دقت و صحت را بر آنالیز ریاضی تحمیل كند. او كسی بود كه موفق شد اكتشافات گائوس را دو مرتبه كشف نماید. روش فكری كوشی در اكتشاف بدایع، بی‏نظیر بود و تاثیر قوی و واقعی او در ریاضیات تا سالیان دراز باقی خواهد ماند. آگوستین كوشی سرانجام در 23 مه 1857میلادی در 68 سالگی بر اثر بیماری درگذشت.

مرگ “ژولیوس اوپرت” محقق و خاورشناس معروف آلمانی (1905 م)
ژولیوس اوپرتژولْیوس اُوپِرْتْ، خاورشناس معروف آلمانی و بنیان‏گذار علم آسورشناسی، در نهم ژوئیه 1825میلادی در هامبورگ آلمان به دنیا آمد. او تحصیلات مقدماتی و تكمیلی خود را در آلمان، سوئیس و فرانسه گذراند و در رشته زبان‎‏شناسی و باستان‏‎شناسی به تحقیق و مطالعه پرداخت. اوپرت هم‏چنین زبان‎‏های فارسی، عربی، عبری و سانسكریت را آموخت. وی مقاله‎‏ای درباره سیستم صوتی زبان هخامنشی ارائه نمود كه در آن، روش ادا كردن حروف صدادار در زبان فرس قدیم را بیان كرد. مطالعه و ترجمه كتیبه‏‎های میخی زمان داریوش هخامنشی كه به سه زبان فرس هخامنشی، آشوری یا سامی و تورانی بود، از دیگر فعالیت‏‎های اوپرت به شمار می‏رود. از این رو، كرسی استادی آسورشناسی در فرانسه را برعهده گرفت و با تلاش‎‏های وسیع وی در این رشته، به عنوان جامع علوم و بنیان‏‎گذار آسورشناسی در جهان معرفی شد. در كنار تدریس، مطالعات حضوری در كاوش‎‏های باستان‏شناسی به اوپرت امكان داد تا بتواند نقشه شهر بابل قدیم در بین‏‎النّهرین را برطبق اصول فنی و علمی رسم كند. هرچند در این میان، كتابخانه بزرگی حاوی لوحه‎های به خط میخی كشف شد كه سر از موزه‏‎های اروپا و به ویژه انگلستان درآورد. پروفسور اوپرت بالغ بر هشتاد اثر از خود به یادگار گذاشت كه در موضوع آسورشناسی، كتیبه و نیز زبان‏‎های باستانی، تاریخ نگاری و نژادشناسی بوده است. وی در سال 1881میلادی مجله آسورشناسی را در پاریس تأسیس كرد و مقالات تتبُّعی قابل ملاحظه‎‏ای در آن نگاشت كه مورد توجه و استفاده اهل علم در اروپا و امریكا قرار گرفت. پروفسور ژولیوس اوپرت سرانجام در 21 اوت 1905میلادی در هشتاد سالگی در پاریس درگذشت.

قتل “لئون تروتسكی” یار و هم‏رزم لنین و سیاست‏مدار مشهور شوروی سابق (1940 م)
لئون تروتسكیلئون تروتِسْكی عامل اصلی پیروزی انقلاب بلشویكی روسیه، در نهم آوریل 1879میلادی در اوكراین در جنوب غربی روسیه به دنیا آمد. وی در سال 1902میلادی در لندن با لنین آشنا شد و پس از گرایش به ماركْسیسم، در سایر مراحل اقدامات لنین، یار و هم‏رزم او بود. تروتسكی پس از پیروزی انقلاب كمونیستی به مدارج بالایى رسید و ارتش سرخ شوروی را ایجاد كرد. او با سازماندهی این ارتش، بالاترین نقش را در تثبیت پیروزی انقلاب روسیه پس از رهبری لنین بر عهده داشت. هدف وی از تشكیل ارتش سرخ شوروی كه در آغاز، یك نیروی غیر منظم از داوطلبان بلشویك بود. ایجاد یك نیروی مستقل از ارتش تزاری برای مقابله با قیام احتمالی بعضی از فرماندهان و واحدهای ارتش تزاری در برابر رژیم جدید بود. تروتسكی مبتكر نظریه “انقلاب مداوم” است و بر این اساس، معتقد به صدور انقلاب ماركسیستی شوروی به خارج از روسیه بود و تقویت حركت‏‎های انقلابی را در سراسر جهان از طرف دولت شوروی ضروری می‏‎دانست. در این راستا، شهرت تروتسكی در تاریخ سیاسی شوروی سابق به خاطر اختلافات ایدئولوژیكی وی با استالین است.
پس از مرگ لنین، تروتسكی خواستار ادامه مشی لنین در جهانی كردن انقلاب كمونیستی بود ولی استالین به سوسیالیسم و كمونیسم برای یك كشور اعتقاد داشت. تروتسكی كه عقایدش علیه استالین، بعدها موجب ظهور اندیشه تروتِسْكیسْم در صحنه سیاسی جهان گردید، رهبری جناح مخالف استالین را در درون حزب كمونیست پس از مرگ لنین بر عهده گرفت و طرفداران او از تندروترین ماركسیست‏‎ها به شمار می‎‏رفتند. او سستی و رخوتی را كه عارض نهضت كمونیسم شده بود به باد مذمت و انتقاد می‏‎گرفت و مخالفت با مسئله جهانی شدن كمونیسم را به منزله زیرپا نهادن اصول ماركس و لنین به شمار می‎‏آورد و آن را خیانت به انقلاب روسیه می‏‎دانست. تروتسكی و استالین كه هر دو از همرزمان لنین و از مهم‏ترین چهره‏‎های انقلاب روسیه بودند، پس از مدتی چنان دشمن یك‏دیگر شدند كه تروتسكیسم و استالینیسم، دو واژه كاملا متضاد شده بود. واژه‎‏هایى كه یكی دم از ضرورت جهانی شدن قهری كمونیسم می‏زد و دیگری خواستار تقویت اركان سوسیالیسم و كمونیسم در داخل مرزهای شوروی بود. تروتسكی در سال 1927، قبل از اجرای برنامه 5 ساله اقتصادی استالین، همراه با 75 نفر از اعضای مؤثر و بلندپایه حزب كمونیست، از كمیته مركزی و سپس از عضویت در این حزب اخراج شد و به جمهوری قزاقستان تبعید گردید. تروتسكی در سال 1937 به رهبری شبكه توطئه علیه استالین متهم گشت و پس از محاكمه، به طور غیابی به مرگ محكوم شد. تروتسكی در همین سال به مكزیك رفت تا این‏كه در 21 اوت 1940میلادی در آن كشور توسط یكی از عوامل استالین با ضربات تبر در 61 سالگی به قتل رسید. تروتسكی كتاب‏‎ها، رساله‏‎ها و مقالات جدلی فراوانی نگاشته است كه آثاری هم‏چون ادبیات و انقلاب و تاریخ انقلاب روسیه جملگی حاكی از ذكاوت فوق‎‏العاده اوست به طوری كه دشمنانش نیز به این امر اعتراف دارند.

تشكیل كنفرانس “دمبارتن اوكس”، زمینه‏ ساز تشكیل سازمان ملل متحد (1944 م)
دمبارتن اوكسبا آشكار شدن نشانه‎‏های پیروزی متفقین و شكست متحدین در جریان جنگ جهانی دوم، كنفرانس‎‏های متعددی با حضور سران كشورهای پیروز برای بررسی اوضاع نظامی و آینده سیاسی جهان برگزار گردید كه یكی از این نشست‏‎ها، كنفرانس دمْبارتن اوكْسْ بود كه در 21 اوت 1944میلادی با حضور سران امریكا، شوروی، چین و انگلستان در ایالت كلمبیای امریكا آغاز به كار كرد. هدف از برپایى این كنفرانس، مذاكره پیرامون تأسیس یك سازمان بین‎‏المللی بود كه بتواند راه‎‏حل‎‏هایى برای رفع مشكلات پس از جنگ ارائه دهد. در این جلسات در خصوص اساسنامه سازمان ملل متحد، مذاكراتی انجام گرفت و طرح مقدماتی منشور كه بعداً منشور ملل متحد نامیده شد، تهیه گردید. براساس توافقات حاصله در این كنفرانس، سازمان ملل مركب از یك مجمع عمومی، یك شورای امنیت، یك دبیرخانه و یك شورای اقتصادی – اجتماعی می‏‌باشد. كنفرانس دمبارتن اوكس در واقع نقطه پایان موجودیت جامعه ملل و نقطه آغاز سازمان ملل متحد بود. با این حال، سازمان ملل متحد گرچه ناكارآمدی و عدم توانایی جامعه ملل را به چالش كشانید و در حقیقت، اجماع بین‌‏المللی برای پیشگیری از جنگ را به دنبال داشت، اما در مقام عمل، از ایفای نقش واقعی خود دور مانده و با ارائه حق وتو به كشورهای بزرگ، كارایی و استقلال عمل خود را زیر سؤال برده است.

تظاهرات سیاهپوستان “آلاباما” برای اجرای قانون حق رأی (1965 م)
آلاباماجنبش حقوق مدنی بخشی از حرکت کلی تر اجتماعی تحت عنوان جدایی نژادی در ایالات متحده آمریکا است که از سال ۱۹۵۵ با هدف کسب برابری میان سیاهپوستان و سفید پوستان در ایالات متحده آمریکا آغاز شد و در سال ۱۹۶۸ با تصویب قانون مدنی به سرانجام رسید. در این دوره، مبارزات بدون خشونت و نافرمانی‌های مدنی باعث ایجاد بحران‌های متعدد مابین فعالان و دولت محلی، ایالتی و فدرال در ایالات متحده آمریکا شد که دولت، جامعه و اصناف را وادار به جبهه گیری در برابر بی عدالتی‎هایی که سیاهپوستان آمریکایی با آن مواجه بودند می‎نمود.

ترور “بنینیو اكینو” سیاست‏مدار معروف و رهبر مخالفان دولت فیلیپین (1983 م)
بنینیو اكینوبتینو اكینو سیاست‏‎مدار نامی فیلیپین و رهبر مبارزان سیاسی ضد دیكتاتوری این كشور، در سال 1934میلادی در فیلیپین به دنیا آمد. پدر بتینو، سیاست‏مدار و سناتور مجلس بود و پدربزرگش نیز از انقلابیونی بود كه با نیروهای استعماری اسپانیا و بعدها با قوای اشغال‏گر امریكایى در اواخرقرن نوزدهم جنگید. اكینو در سال 1950میلادی در حالی كه هنوز 16 ساله بود به عنوان یك خبرنگار، از معتبرترین روزنامه وقت فیلیپین راهی شبه جزیره كره شد تا از جنگ دو كره گزارش تهیه كند. وی دو سال بعد از خبرنگاران برجسته این روزنامه شد و پس از آن در دانشگاه دولتی فیلیپین به تحصیل در رشته حقوق پرداخت. اكینو در 20 سالگی به عنوان یكی از مشاوران رئیس‌‏جمهور وقت فیلیپین برگزیده شد و در به تسلیم واداشتن رهبر چریك‏‌های كمونیست آن روز نقش مهمی ایفا كرد. او در ادامه، در 22 سالگی شهردار زادگاه خود، در 25 سالگی معاون استاندار و در 30 سالگی استاندار یكی از ایالات فیلیپین گردید. در عین حال، اكینو از سال 1957میلادی به مدت هشت سال، مشاور ویژه رئیس جمهور وقت فیلیپین بود تا اینكه فردیناند ماركوس به ریاست جمهوری رسید و اكینو در 33 سالگی به دبیركلی حزب مخالف ماركوس برگزیده شد. پس از طی دو دوره ریاست جمهوری ماركوس، اكینو خود را نامزد ریاست جمهوری فیلیپین كرد اما قبل از انتخابات، ماركوس اعلام نمود كه توطئه‌‏ای با شركت عناصر چپ و راست برای ایجاد انقلاب در فیلیپین كشف شده است و عده زیادی از سیاست‏مداران در آن شركت داشته‌‏اند. ماركوس به این بهانه، حكومت نظامی اعلام كرد و انتخابات را لغو نمود. اكینو نیز در همان سال و به همین اتهام دستگیر شد و مدت هفت سال و نیم در زندان ماند. در سال 1977میلادی یك دادگاه نظامی، او را به اتهام قتل، توطئه براندازی و داشتن اسلحه غیرمجازْ محاكمه و محكوم به مرگ كرد، اما حكم اجرا نشد. در این زمان، اكینو از داخل زندان به صدور بیانیه‏‌های سیاسی ادامه داد و حزب قدرت مردم را رهبری می‏كرد. اما حزب او در مقابل حزب دولتی شكست خورد و اكینو اعلام نمود كه انتخابات مخدوش بوده است. در همان سال، ماركوس، رئیس جمهور مستبد فیلیپین به اكینو اجازه داد كه برای انجام عمل جراحی قلب از زندان خارج شود و عازم امریكا گردد. اكینو پس از عمل، مدت سه سال در این كشور ماند و هنگامی كه تصمیم خود را برای بازگشت به فیلیپین اعلام كرد، به او هشدار داده شد كه كشته خواهد شد. اما اكینو به این مسئله توجهی نكرد. از این رو، بلافاصله پس از ورود به فیلیپین در 21 اوت 1983میلادی توسط ماموران امنیتی دستگیر گردید. اما در همین زمان، مردی كه لباس خدمتكاران فرودگاه را به تن داشت، به محض اینكه پای‏اكینو به زمین رسید گلوله‌ای به گردن او شلیك كرد و او را در 49 سالگی كشت. ماموران امنیتی آن مرد را كشتند و به این ترتیب موضوع ترور اكینو در هاله‌‏ای از ابهام فرو رفت. با این حال محافل سیاسی كشور، دولت ماركوس را عامل قتل اكینو معرفی كردند. سه سال بعد، همسر اكینو با كمك نفوذ و وجه‌ه‏ای كه به خاطر قتل شوهرش كسب كرده بود ماركوس را شكست داد و رهبری فیلیپین را برعهده گرفت.

روز استقلال كشور “لتونی” از اتحاد جماهیر شوروی سابق (1991 م)
لتونیلاتویا كه به نام فرانسوی آن، در ایران، لتونی خوانده می‎‏شد، یكی از سه جمهوری ساحلی دریای بالتیك است كه بین دو كشور لیتوانی و استونی و در مشرق اروپا قرار گرفته است. مساحت این كشور 64/610 كیلومتر مربع و جمعیت آن نزدیك به 2/5 میلیون نفر می‏‎باشد. پایتخت لتونی ریگا و از شهرهای مهم آن دائوگاوپیلس، لیپایا و یلگاوا قابل ذكرند. حدود 40 درصد مردم لتونی پیرو مذهب مسیحیت و عمدتاً پروتستان هستند. سكنه لتونی از ملیت‎‏های مختلف روسی، اوكراینی، لهستانی، لیتوانیایى و اكثریت لتونیایى هستند. زبان رسمی این كشور لتونیایى است. واحد پول لتونی لاتس می‎‏باشد. كه بعد از پیوستن این كشور به اتحادیه اروپا، در 30 آوریل 2004، یورو به عنوان پول واحد اروپائی، جای‏گزین آن خواهد شد. با توجه به رشد منفی جمعیت در لتونی پیش‎‏بینی می‏شود جمعیت این كشور تا سال 2025 نزدیك به2 میلیون نفر خواهد بود. نظام سیاسی حاكم بر لتونی جمهوری چند حزبی با یك مجلس قانون‏گزاری است. كشور لتونی در شرق اروپا و در غرب روسیه قرار دارد. نخستین ساكنان این منطقه را، اقوامِ شكارچی و ماهیگیر تشكیل می‏دادند كه در هزاره‎‏های قبل از میلاد مسیح(ع) وارد این سرزمین شده بودند. قرون بعد از میلاد، تحت حاكمیت سوئد، روسیه و بعداً آلمان قرار گرفت كه آیین مسیحیت نیز توسط آلمان‏‎ها، در این منطقه، جای‏گزین شد. در قرون اخیر، لهستان، سوئد و سرانجام روس‎‏ها بر این ناحیه تسلط یافتند كه تا اوائل قرن بیستم ادامه داشت. بعد از انقلاب بلشویكی در 1917، لتونی نیز در 18 نوامبر همین سال، استقلال خود را اعلام كرد كه در سال 1920میلادی از طرف شوروی به رسمیت شناخته شد. اما در سال 1940میلادی، كشورهای منطقه بالتیك و از جمله لتونی به اشغال كمونیست‏‎ها درآمدند كه تا فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال 1991میلادی ادامه داشت. در این زمان، لتونی نیز همگام با كشورهای منطقه، خواهان استقلال گردید و در نهایت در 21 اوت 1991میلادی استقلال خود را اعلام نمود.

درگذشت چارلز گوردن فولرتون،خلبان سابق شاتل‌های فضایی (2013 م)
چارلز گوردن فولرتون«چارلز گوردن فولرتون» چهل و هفتمین ‏فضانورد ناسا و صد و ششمین فضانورد جهان که سابقه خلبانی و فرماندهی شاتل در دو پرواز فضایی را در کارنامه خود داشت، درگذشت. سیروس برزو، روزنامه نگار علمی و کارشناس تاریخ کیهان نوردی در گفت‌و‌گو با خبرنگار فناوری ایسنا توضیحاتی در خصوص سوابق این فضانورد ناسا ارائه کرد. به گفته وی، فولرتون در 11 اکتبر 1936 در شهر «روچستر» در ایالت نیویورک به دنیا آمده و تحصیلات لیسانس و فوق لیسانس خود را در رشته مکانیک در «انستیتوی تکنولوژی کالیفرنیا» پشت سر گذاشته بود. فولرتون کار جدی خود را در نیروی هوایی در ژوئیه 1958 پس از کار کردن به عنوان مهندس طراح مکانیک در شرکت هواپیما سازی هیوز در کایورسیتی کالیفرنیا آغاز کرد. او تمرینات ابتدایی و پایه پرواز را در پایگاه هوایی بینبریج در جورجیا و پایگاه نیروی هوایی وب در تگزاس انجام داد. در سپتامبر 1959 به پایگاه پرین در تگزاس رفت تا با جنگنده 86-اف تمرین کند و بعد از دسامبر 1960 در پایگاه نیروی هوایی مک کانل در کانزاس برای تمرین برای خدمه جنگی 47-بی گماشته شد. فولرتون پس از اتمام این تمرین به عنوان خلبان جت بمب افکن 47-بی با فرماندهی هوایی استراتژیکی سیصد و سومین گروه بمب افکن در پایگاه نیروی هوایی دیویس مونتان در آریزونا خدمت کرد.
پس از فارغ التحصیلی از مدرسه خلبانی تحقیقی هوافضای نیروی هوایی آمریکا در ماه مه 1965 مسوولان پایگاه هوایی ادواردز کالیفرنیا، گزارش شایستگی او برای شرکت در طرح فضایی نظامی آزمایشگاه مداری سرنشین دار را به بخش هوانوردی در پایگاه نیروی هوایی رایت پاترسون در اوهایو دادند. وی هنگامی از انتخاب خود در برنامه آزمایشگاه مداری سرنشین دار نیروی هوایی آمریکا به عنوان خدمه پرواز آگاه شد که خلبان آزمایشگر بخش عملیاتی بمب افکن در رایت پاترسون بود و با بیش از 9000 ساعت پرواز در پرواز با هواپیماهای 33-تی، 34-تی، 37-تی، 38-تی، 39-تی، 86-اف، 104-اف، 106-اف، 47-بی و 135-کا سی یکی از مجرب ترین خلبانان به شمار می‎رفت. این برنامه چند سال بعد بدون آن که عملی شود کنار گذاشته شد تا آمریکا بتواند برنامه آپولو را با سرعت پیش ببرد. فولرتون پس از لغو برنامه آزمایشگاه مداری سرنشیندار در سپتامبر 1969 فضانورد ناسا شد. او به عنوان عضو خدمه پشتیبانی فضانوردان در ماموریت‎های آپولو 14 و 17 خدمت کرد. فولرتون یکی از اعضای گروه‎های دو نفره بود که خلبانی آزمایش فرود و پرواز شاتل‎های فضایی را در طی دوره ژوئن تا اکتبر 1977 به عهده داشتند. این آزمایش‎ها شامل پرواز آزاد مدار گرد شاتل بود. در این آزمایش‎ها مدار گرد اینترپرایز ابتدا با هواپیمای بوئینگ 747 به هوا برده می‎شد و در ارتفاع معینی رها می‎شد. خلبان شاتل باید آن را به صورت یک هواسر، بدون موتور فرود آورد. در جریان این پرواز، سامانه‎های هدایت و دستگاه‎های مدار گرد آزمایش می‎شدند. پنج پرواز آزاد که ارزیابی های بیشتری از کیفیت‎های پرواز مدارگرد و خصوصیات اجرایی آن طی جدا شدن آن از هواپیما، مانور و فرود و غیره انجام شد، شکل گرفت. اما سال‎ها طول کشید تا او به آرزویش برسد و در سفری فضایی شرکت کند. نخستین ماموریت او به عنوان خلبان در پرواز شماره -3 شاتل فضایی‏ از 22 تا 30 مارس ‏‏1982 به مدت هشت روز و چهار دقیقه‏ بود که نامش را به عنوان صد و ششمین فضانورد جهان، چهل و هفتمین ‏فضانورد آمریکا به ثبت رساند. دومین سفر مداری فولرتن فرماندهی پرواز شماره 51- اف شاتل فضایی ‏از 29 ژوئیه تا 6 ‏اوت 1985 به مدت هفت روز و 22 ساعت و 46 دقیقه‏ بود. فولرتون جمعاً 15 روز و 22 ساعت و 50 دقیقه در مدار زمین به سر برده است. وی بعد از کناره گیری از فضانوردی در سال 1986 در پایگاه هوایی ادواردز به عنوان خلبان پژوهشگر فعالیت داشت. چارلز فولرتن سرانجام 21 اوت 2013 (چهارشنبه 30 مردادماه) درگذشت. او متاهل بود و دو فرزند از وی باقی مانده است.



منابع:

iranianshistoryonthisday.com [نوشيروان کيهاني زاده]
rasekhoon.net
tabdil.net

ویرایش و انتشار: وبسوار

برگرفته از : روز شمار و تقویم تاریخ 30 مرداد