احکام جامع زکات فطریه

احکام جامع زکات فطریه

فطریه به چه معناست؟
فطره در لغت چند معنا دارد که مهم‏ترین آنها، خلقت و اسلام است. در اصطلاح عبارت است از: «زکاتى که هر مسلمان براى خود و هر کس که نان خور او محسوب مى‌‏شود، به مستحق مى‌‏پردازد».

با توجه به اینکه پرداخت این نوع حق مالى، باعث سلامت جسم(خلقت) و روح مى‌شود، آن را زکات بدن یا فطره مى‌نامند. شاید وجه تناسب آن با معناى اسلام، این باشد که زکات فطره مقتضاى اسلام است؛ از این رو کسى که پیش از غروب شب عید فطر مسلمان شود، تکلیف از او ساقط نمى‏‌شود.

مصارف زکات:
زکات در یکی از هشت مورد زیر باید صرف گردد:
1- فقیر و آن کسی است که مخارج سال خود و عیالاتش را ندارد.
2- مسکین و آن کسی است که از فقیر سخت تر روزگار می‌گذارند.
3- کسی که از طرف امام علیه السلام یا نایب او مأمور جمع آوری زکات یا نگهداری یا رسیدگی به حساب آن و یا رساندن آن به امام علیه السلام و نایب او یا رساندن به مصارف لازم هستند می توانند به اندازه زحمتی که می کشند از زکات استفاده کنند.
4- افراد ضعیف الایمانی که با گرفتن زکات تقویت می شوند و تمایل به اسلام پیدا می‌کنند.
5- خریداری بنده‌ها و آزادی کردن آنان.
6- بدهکاری که نمی تواند قرض خود را بدهد.
7- سبیل‌الله؛ یعنی کارهایی مانند ساختن مسجد که منفعت دینی عمومی دارد و هم چون مدارس علوم دینی، مراکز تبلیغاتی، نشر کتب اسلامی و … و یا مثل ساختن پل و مدرسه و اصلاح راه که نفعش به عموم مسلمانان می‌رسد و خلاصه آنچه برای اسلام نفع داشته باشد به هر نحو که باشد.
8- ابن السبیل یعنی مسافری که در سفر درمانده و محتاج شده که به مقدار نیازش می تواند از زکات استفاده کند هر چند در محل خود غنی و بی‌نیاز باشد.

انسان باید زكات فطره را به قصد قربت ‏یعنى براى انجام فرمان خداوند عالم بدهد و موقعی كه آن را مى‏‌دهد، نیت دادن فطره نماید.

زکات فطریه


یک صاع چقدر است؟

یک صاع تقریبا سه کیلو گرم است.

زكات فطره بر چه كسانی واجب است؟

یكی از اعمال واجب در روز عید فطر پرداختن زكات فطره است. زكات فطره بر كسانی واجب است كه در شب عید فطر اولاً مكلف باشند و ثانیاً فقیر نباشد و ثالثاً نان‌خور دیگران هم محسوب نشوند. كسانی كه دارای این شرایط هستند زكات فطره را باید بپردازند.
– اگر كسى موقع غروب شب عید فطر دیوانه یا بیهوش باشد، زكات فطره بر او واجب نیست.
– كافرى كه بعد از غروب شب عید فطر مسلمان شده فطره بر او واجب نیست. ولى مسلمانى كه شیعه نبوده، اگر بعد از دیدن ماه شیعه شود، باید زكات فطره را بدهد.
– اگر بعد از غروب شب عید فطر بچه‏‌دار شود، یا كسى نان‏خور او حساب شود، واجب نیست فطره او را بدهد. اگر چه مستحب است فطره كسانى را كه بعد از غروب تا پیش از ظهر روز عید نان‏خور او حساب مى‏‌شوند بدهد.

آیا برای جنین در شکم مادر هم باید فطریه پرداخت شود؟ آیا تفاوتی می‌کند که جنین چند ماهه باشد؟
لازم نیست، ولی برای محافظت او مطلوب است.

آیا برای نوزادی که در ماه مبارک رمضان به دنیا آمده است هم باید زکات فطره پرداخت شود؟ حتی اگر یکی دو روز مانده به عید فطر یا روز عید به دنیا بیاید؟
باید زکات فطره برای او داد.

فطریه نامزد- فطره دختری که در حال عقد است، بر عهده کیست؟
اگر نان‌خور پدرش باشد، بر عهده او است.

آیا در شب عید فطر، فطریه مهمان، به عهده صاحب‌خانه است؟

بنا بر نظر مراجع تقلید، در شب عید فطر، شخصی که نان‌خور صاحب‌خانه است، فطریه‌اش بر عهده صاحب‌خانه می‌باشد. اما درباره‌ی اینکه نان‌خور به چه کسی گفته می‌شود بین فقها اختلاف نظر است.
اکثر فقها می‌گویند شخص میهمان با یک شب، نانخور، محسوب نمی‌شود.
حضرت آیت الله العظمی خامنه‌ای:
میهمان اگر نانخور صاحب‌خانه محسوب شود کفاره او به عهده‌ی میزبان است مگر اینکه _میهمان_فطریه را به وکالت از طرف او پرداخت نماید. توجه داشته باشید میهمان با یک شب نانخور محسوب نمی‌شود و فطریه به عهده خودش می‌باشد.
حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی:
فطره میهمان بر عهده صاحبخانه نیست، مگر اینکه برای چند شب میهمان او باشد، به طوری که نان خور او محسوب شود.
حضرت آیت الله العظمی سیستانی:
کسی که تنها براى افطار شب عید دعوت شده نان خور به حساب نمى‏آید، و فطره‌اش بر صاحبخانه نیست.
حضرت آیت الله العظمی صافی گلپایگانی:
در هر دو فرض بر عهده صاحب خانه است. میهمان در یک شب را هم نانخور شمرده و چنانچه قبل از غروب، وارد منزل صاحبخانه شده باشد، زکات فطره وی را بر عهده صاحب‌خانه می‌دانند.
حضرت آیت الله هادوی تهرانی:
مهمانى که قبل از غروب آفتاب شب عید فطر وارد منزل انسان مى‌شود اگر بنا دارد مدتی مهمان بوده به گونه‏ اى که «نان‏ خور» بشمار مى‏ آید، زکات فطره وى بر صاحب‌خانه واجب است، ولى اگر تنها همان شب را مهمان است زکات فطره او بر صاحب خانه واجب نیست، هر چند احتیاط مستحبّ آن است که زکات فطره او را هم بدهد و اگر در طول ماه رمضان نان‏ خور انسان باشد، زکات فطره وى بر انسان واجب است. در مواردی که به طور مسلّم نمى‏ توان زکات را به گردن مهمان یا صاحبخانه دانست، چنانچه یکى از آن دو با اجازه دیگرى زکات فطره را به نیت کسى که واقعاً زکات فطره به گردن او است بدهد، کافى است و بر دیگرى پرداخت مجدّد زکات فطره لازم نیست.

آیا از مالی که خمس آن داده نشده می‌توان زکات فطره را پرداخت کرد؟ یا باید اول خمس را داد و سپس زکات فطره را از آن پرداخت نمود؟
باید اول خمس داد، سپس از پول خمس داده زکات داد.

فطریه‌ام را برای کسی در شهرستان کنار گذاشتم، آیا عین پول کنار گذاشته شده باید داده شود؟ در صورتی که از طریق حساب الکترونیک می‌توانم برایش ارسال کنم و عین پول را برای خودم بگذارم.

چنانچه مبلغ مزبور را به نیت فطره کنار گذاشته‌اید، نمی‌توانید آن را با مال دیگری عوض نمایید بلکه باید همان را برای فطره پرداخت نمایید، یا به حساب ایشان واریز نمایید.
البته به استثناء آیت الله هادوی تهرانی که پرداخت الکترونیکی بانکی را نیز جایز می‌دانند.

زكات فطره‌ سربازان در پادگان‌ها، پرستاران در بیمارستان‌ها، افرادی كه در شیفت كاری هستند و امثال این‌ها برعهده‌ی كیست؟

اگر مخارج خودشان را خود تأمین می‌كنند برعهده‌ی خودشان است و اگر نان‌خور مثلاً پدر هستند، برعهده‌ی كسی هست كه خرجی آن‌ها را می‌پردازد.

آیا در زکات فطره می‌بایست حتماً هر فطریه را به یک نفر داد یا اینکه می‌شود یک فطریه را بین چند نفر تقسیم کرد؟ حداقل پرداختی به یک فقیر چه مقدار است؟

آیت الله العظمی خامنه‌ای:
احتیاط واجب آن است که به یک فقیر بیشتر از مخارج سالش و کمتر از یک صاع (تقریباً سه کیلوگرم) فطره ندهند.
آیت الله العظمی مکارم شیرازی:
در فرض سؤال، احتیاطاً کمتر از یک فطریه ندهند.
آیت الله العظمی سیستانی:
احتیاط مستحب آن است که به یک فقیر کمتر از یک صاع فطره ندهند‌، مگر این که به فقرایی که جمع شده­‌اند نرسد، ولی اگر بیشتر بدهند هیچ اشکال ندارد.
آیت الله العظمی نوری همدانی:
بنا بر احتیاط واجب نباید به فقیر کمتر از یک صاع اعطا شود.
آیت الله العظمی صافی گلپایگانی:
احتیاط واجب آن است که به یک فقیر کمتر از یک صاع فطره ندهند، ولى اگر بیشتر بدهند اشکال ندارد.

بهترین مصرف زکات فطره- زکات فطره را به چه کسی باید پرداخت کرد؟
در هر کار خیری می‌توان مصرف کرد، ولی پرداخت به فقرا بهتر است.

کسی که روزه ماه رمضان را نمی گیرد، آیا باید فطریه ماه مبارک را بپردازد؟

کسى که موقع غروب شب عید فطر بالغ و عاقل و هشیار است و فقیر و بنده‌ی کس دیگر نیست، باید براى خودش و کسانى که نان‏‌خور او هستند، هر نفرى یک صاع که تقریباً سه کیلو است، گندم یا جو یا خرما یا کشمش یا برنج یا ذرت و مانند اینها به مستحق بدهد، و اگر پول یکى از اینها را هم بدهد کافى است و تفاوتی بین انسان روزه‌دار و غیر روزه‌دار نیست. به عنوان مثال اگر سرپرست خانواده‌ای روزه نمی‌گیرد، بر او واجب است هم فطریه خود و هم فطریه زن و بچه‌اش را بپردازد.

آیا می‌توان در پرداخت فطریه، میانگین قیمت دو جنس (گندم و برنج) را پرداخت نمود؟

کسى که فطریه چند نفر را می‌دهد، لازم نیست همه را از یک جنس بدهد، پس اگر مثلاً فطریه بعضى را گندم و فطریه بعض دیگر را از برنج بدهد [یا قیمت آن‌را بپردازد]، کافى است. اما در پرداخت فطریه هر نفر، نمی‌توان نصف صاع را از یک جنس و نصف دیگر را از جنس دیگر داد. و اگر آن‌را به قصد قیمت فطره هم بدهد اشکال دارد. پس قیمت دو جنس را در پرداخت فطریه یک نفر، نباید مخلوط کرد.    

اگر پرداخت فطریه، بعد یا قبل از عید فطر باشد اشکال دارد؟

الف) پرداخت فطریه، بعد از عید فطر:
مراجع عظام تقلید؛ زمان وجوب زکات فطره را از غروب شب عید فطر دانسته و تأخیر پرداخت آن را به بعد از نماز عید فطر جایز نمی‌دانند، اما اگر کسی نماز عید را نخواند، باید فطریه را تا ظهر عید پرداخت نماید.
ولی اگر دسترسى به فقیر ندارد مى‌تواند مقدارى از مال خود را به نیّت فطره جدا کرده و براى مستحقى که در نظر دارد یا براى هر مستحقّی کنار بگذارد و باید هر وقت که آن را مى‌دهد نیّت فطره نماید.
اما اگر موقعى که دادن زکات فطره واجب است، فطره را ندهد و کنار هم نگذارد، احتیاط واجب آن است که بعداً بدون این که نیّت ادا و قضا کند (به قصد قربت) فطره را بدهد.

ب) پرداخت فطریه، قبل از عید فطر:
اگر پیش از ماه رمضان فطریه را بدهد صحیح نیست و احتیاط واجب آن است که در ماه رمضان هم فطره را ندهد. ولى اگر پیش از رمضان یا در ماه رمضان به فقیر قرض بدهد و بعد از آن که فطریه بر او واجب شد، طلب خود را بابت فطریه حساب کند مانعى ندارد.

آیا لازم است در مورد اینکه فقیر، شخص صالحی است یا نه تحقیق کرد تا بتوان زکات فطره را به او داد یا صرف فقیر بودن برای پرداخت فطریه به او کافی است؟
پاسخ:کفایت می‌کند و تفحّص لازم نیست، بلکه حرام است.

آیا سید می‌تواند به سید مستحق فطره بدهد؟

كسى كه سید نیست نمى‏‌تواند به سید فطره بدهد؛ حتى اگر سیدى نان‏‌خور او باشد، نمى‏‌تواند فطره او را به سید دیگر بدهد.(نظر مراجع عظام در این باره متفاوت است)

فطریه کسی که مرده را باید پرداخت؟

اگر كسى بعد از غروب شب عید فطر بمیرد، باید فطره او و عیالاتش را از مال او بدهند، ولى اگر پیش از غروب بمیرد، واجب نیست فطره او و عیالاتش را از مال او بدهند.

اگر شخصی در شب عید فطر، فطریۀ خود و خانواده‌اش را جدا کند، ولی به‌طور اتفاقی آن مبلغ گم شود و یا سهواً خرج گردد، تکلیف چیست؟
اگر گم شود، مسئول نیست و اگر خرج کند، مسئول است، ولی در هر حال دو دفعه بپردازد، خوب است.

منابع:
اسلام کوئست
تبیان
پورتال انهار
مستور

احکام

احکام

احکام جامع زکات فطریه,احکام جامع زکات فطریه,

برگرفته از : احکام جامع زکات فطریه